Türk Havacılık ve Uzay Sanayii A.Ş. (TUSAŞ; İngilizce: Turkish Aerospace), uçak, helikopter, insansız hava aracı ve uydu sistemleri tasarlayan ve üreten Türk havacılık ve uzay şirketidir. Merkezi Ankara'nın Kahramankazan ilçesindedir.[1]

1973'te kurulan şirketin hisselerinin çoğunluğu Türk Silahlı Kuvvetlerini Güçlendirme Vakfı'na, geri kalanı büyük ölçüde Savunma Sanayii Başkanlığı'na aittir.[1] KAAN muharip uçağı ve HÜRJET jet eğitim uçağı gibi platformların yanı sıra şirket, uzay alanında GÖKTÜRK-1 ve TÜRKSAT 6A uydularında görev almış, yeni yer gözlem uyduları geliştirmektedir.[2]

Şirketin bünyesindeki Uzay Sistemleri Entegrasyon ve Test Merkezi (USET), Türkiye'de uyduların ve uzay araçlarının montaj ve çevresel testlerinin yapıldığı başlıca tesistir. Türkiye'nin Ay görevi için geliştirilen AYAP-1 uzay aracının sistem testleri de Eylül 2026'dan bu yana USET'te yapılmaktadır.[3][4]

Tarihçe

Şirket, savunma sanayisinde dışa bağımlılığı azaltmak amacıyla 28 Haziran 1973'te Sanayi Bakanlığı'na bağlı Türk Uçak Sanayii Anonim Ortaklığı (TUSAŞ) adıyla kuruldu. 1984'te TUSAŞ, F-16 savaş uçaklarının Türkiye'de üretilmesi için ABD'li ortaklarla 25 yıllık bir ortak girişim olarak TUSAŞ Havacılık ve Uzay Sanayii A.Ş.'yi (TAI) kurdu. 2005'te yabancı ortakların hisseleri Türk ortaklar tarafından satın alındı ve TAI ile TUSAŞ birleşti.[1]

Ortaklık yapısı ve yönetim

Şirketin hisselerinin yüzde 54,49'u Türk Silahlı Kuvvetlerini Güçlendirme Vakfı'na, yüzde 45,45'i Savunma Sanayii Başkanlığı'na, yüzde 0,06'sı Türk Hava Kurumu'na aittir.[1] Yönetim kurulu başkanı Ömer Cihad Vardan, genel müdürü ise 11 Haziran 2024'ten bu yana Dr. Mehmet Demiroğlu'dur; Demiroğlu bu görevde Prof. Dr. Temel Kotil'in yerini aldı.[5][6]

Şirketin bünyesinde havacılık yapıları, uçak, helikopter, insansız hava aracı, uzay sistemleri ve millî muharip uçak gibi ana iş grupları bulunmaktadır. Motor üreticisi TEI'nin çoğunluk hissesi de TUSAŞ'a aittir.[1] Genel Müdür Demiroğlu'na göre şirketin 2026'da 7 bini mühendis olmak üzere yaklaşık 17 bin çalışanı bulunmaktadır.[7]

Havacılık ürünleri

Şirketin başlıca havacılık ürünleri arasında 21 Şubat 2024'te ilk uçuşunu yapan beşinci nesil muharip uçağı KAAN, HÜRJET jet eğitim uçağı, HÜRKUŞ temel eğitim uçağı, ANKA ve AKSUNGUR insansız hava araçları ile ATAK ve GÖKBEY helikopterleri bulunmaktadır.[1][8]

Uzay faaliyetleri

Uzay Sistemleri Entegrasyon ve Test Merkezi

Uzay Sistemleri Entegrasyon ve Test Merkezi (USET), GÖKTÜRK-1 programı kapsamında Savunma Sanayii Başkanlığı ve Türksat'ın finansmanıyla kuruldu ve 21 Mayıs 2015'te Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan tarafından açıldı.[9] Yaklaşık 3.800 metrekarelik temiz odaya sahip merkezde ısıl vakum, titreşim, akustik, elektromanyetik uyumluluk ve anten ölçüm testleri yapılabilmekte, aynı anda beş tona kadar birden fazla uydunun entegrasyonu gerçekleştirilebilmektedir.[3] Merkezde GÖKTÜRK-1, TÜRKSAT 6A ve AYAP-1'in testleri yapılmıştır.[3][4]

GÖKTÜRK-1

Yüksek çözünürlüklü askerî yer gözlem uydusu GÖKTÜRK-1'in sözleşmesi Temmuz 2009'da imzalandı. Projenin ana yüklenicisi İtalyan Telespazio, uydu platformunun üreticisi Thales Alenia Space'tir. TUSAŞ projede çeşitli iş paketlerini üstlendi, uçuş parçaları üretti ve uydunun entegrasyon ve testlerini USET'te yaptı.[10] Uydu 5 Aralık 2016'da Fransız Guyanası'ndaki Kourou üssünden bir Vega roketiyle fırlatıldı.[10][11]

Haberleşme uyduları

TUSAŞ, TÜRKSAT 5B uydusunda Airbus'ın sanayi ortağı oldu.[12] TÜBİTAK UZAY'ın proje yöneticisi olduğu TÜRKSAT 6A projesinde ise uydunun yapı, ısıl kontrol ve kimyasal itki alt sistemlerinden, mekanik yer destek ekipmanlarından ve kablo demetinden sorumluydu; uydunun entegrasyon ve testleri USET'te yapıldı.[13] Şirket ayrıca tamamen elektrikli itkiye sahip, 1-3 ton sınıfında yeni nesil haberleşme uyduları ürün ailesi geliştirmektedir.[14]

Yer gözlem uyduları

GÖKTÜRK-1'in devamı olarak geliştirilen GÖKTÜRK-Y uydusunun sözleşmesi Haziran 2021'de Savunma Sanayii Başkanlığı ile TUSAŞ arasında imzalandı; uydu yerli bir elektro-optik kamera taşıyacaktır.[15] Türkiye'nin ilk sentetik açıklıklı radar (SAR) uydusu olacak GÖKTÜRK-3'te TUSAŞ ana yüklenici, ASELSAN radar faydalı yükünün yüklenicisidir.[16][17] Genel Müdür Demiroğlu'nun Mayıs 2025'teki açıklamasına göre GÖKTÜRK-Y'nin 2029'da, GÖKTÜRK-3'ün 2030'da fırlatılması hedeflenmektedir.[18]

Mikro uydu ve HÜRSAT

TUSAŞ ile DeltaV Uzay Teknolojileri arasında Mart 2025'te yüksek çözünürlüklü bir mikro uydu sistemi için sözleşme imzalandı; uyduda DeltaV'nin hibrit itki sistemi kullanılacaktır. TUSAŞ'ın kendi kaynaklarıyla geliştirdiği uydunun 2027'de fırlatılması hedeflenmektedir.[19][18] Mayıs 2026'daki SAHA fuarında bu kapsamda TUSAŞ, DeltaV, Tekno Kauçuk ve Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı arasında bir mikro uydu projesi sözleşmesi imzalandı.[20]

Şirket, 5 Ekim 2026'da Antalya'daki 77. Uluslararası Uzay Kongresi'nde Türkiye'nin seri üretilebilen ilk uydu ailesi olarak tanıttığı HÜRSAT'ı duyurdu. 200 ile 650 kilogram arasında yapılandırılabilen uydu ailesinin optik ve radar görüntüleme sürümleri bulunmaktadır. HÜRSAT-1'in testleri sürmektedir; aynı gün Savunma Sanayii Başkanlığı, TUSAŞ ve Roketsan arasında, Roketsan'ın ŞİMŞEK-1 fırlatma sistemiyle uzaya gönderilecek HÜRSAT-2 için proje sözleşmesi imzalandı.[21][22][23]

Uzay projeleri

Tablodaki bilgiler TUSAŞ ve Savunma Sanayii Başkanlığı açıklamaları ile basın haberlerine dayanmaktadır.[2][18][21]

Dış Bağlantılar

• TUSAŞ Resmî Web Sitesi

• TUSAŞ — Uzay ürünleri