Uluslararası Uzay Kongresi (İngilizce: International Astronautical Congress, IAC), Uluslararası Uzay Federasyonu (IAF) tarafından her yıl farklı bir ülkede düzenlenen uluslararası uzay kongresidir. Uzay ajanslarını, sanayi kuruluşlarını, üniversiteleri, araştırmacıları ve öğrencileri bir araya getiren kongre, uzay alanındaki en büyük yıllık toplantı olarak kabul edilir.[1][2] Kongre, IAF'nin yanı sıra Uluslararası Astronotik Akademisi (IAA), Uluslararası Uzay Hukuku Enstitüsü (IISL) ve Uzay Nesli Danışma Konseyi'nin (SGAC) desteğiyle düzenlenir; ev sahipliğini her yıl IAF'ye üye bir kuruluş üstlenir.[3][4]

İlki 1950'de Paris'te toplanan kongre, Uzay Yarışı yıllarında Doğu ve Batı bloklarından uzmanların bir araya gelebildiği az sayıdaki ortamdan biri olmuştur.[5] Günümüzde beş gün süren kongrede otuzu aşkın sempozyumda binlerce teknik bildiri sunulur; programda uzay ajansı başkanlarının katıldığı genel oturumlar, uluslararası bir sergi ve halka açık bir gün de yer alır.[1][3] IAF'ye göre kongreye her yıl 6.000'den fazla kişi katılır.[1] 2024'te Milano'da düzenlenen 75. kongreye 120 ülkeden 11.200'ü aşkın delege katılmış ve bu, kongre tarihinin en yüksek katılımı olmuştur.[6]

77. Uluslararası Uzay Kongresi (IAC 2026), 5-9 Ekim 2026 tarihlerinde Antalya'nın Belek bölgesindeki NEST Kongre ve Sergi Merkezi'nde düzenlenmektedir. Türkiye'de düzenlenen ilk Uluslararası Uzay Kongresi olan IAC 2026'nın ev sahipliğini Türkiye Uzay Ajansı (TUA), eş ev sahipliğini SAHA İstanbul üstlenmiştir.[7][8]

Tarihçe

İlk kongre ve federasyonun kuruluşu

Uluslararası bir astronotik federasyonu kurma fikri, 1940'ların sonunda Avrupa'daki roket ve uzay araştırmaları dernekleri arasında gündeme geldi. Almanya'daki Gesellschaft für Weltraumforschung derneğinin 1949'da Londra'da bir federasyon kurulması önerisi üzerine, Groupement Astronautique Français'den Alexandre Ananoff, Heinz Gartmann, Eugen Sänger ve Rolf Engel gibi Alman derneği üyelerini ilk toplantının Paris'te yapılmasına ikna etti. İngiliz tarafı, federasyonun 1951'de Londra'da kurulması koşuluyla bu öneriyi kabul etti.[9]

Birinci Uluslararası Uzay Kongresi, 30 Eylül 1950'de Sorbonne Üniversitesi'nin büyük amfisinde yapılan halka açık bir oturumla açıldı ve 1-2 Ekim'de Aéro-Club de France'ta kapalı oturumlarla sürdü. Fransız astronom Henri Mineur'ün başkanlık ettiği kongreye Almanya, Arjantin, Avusturya, Danimarka, Fransa, İspanya, İsveç ve Birleşik Krallık'tan temsilciler katıldı; ABD ve Sovyetler Birliği'ni toplantıya çekme girişimleri sonuçsuz kaldı. Katılımcılar, federasyonun kuruluşunu hazırlamak üzere uluslararası bir büro oluşturdu ve her yıl toplanma kararı aldı.[9][10]

İkinci kongre 3-8 Eylül 1951'de Londra'da, British Interplanetary Society'nin ev sahipliğinde toplandı.[1][11] Uluslararası Uzay Federasyonu'nun kuruluş belgesi 4 Eylül 1951'de Arjantin, Avusturya, Fransa, Almanya, İtalya, İspanya, İsveç, İsviçre, Birleşik Krallık ve ABD'deki derneklerin temsilcileri tarafından imzalandı. Federasyonun ilk başkanlığına Eugen Sänger seçildi.[5][12]

Uzay Yarışı döneminde kongre

Kongre, 1950'lerde uydu ve uzay uçuşu planlarının uluslararası kamuoyuna duyurulduğu başlıca toplantılardan biri hâline geldi. 2-6 Ağustos 1955'te Kopenhag'da düzenlenen 6. kongre sırasında Sovyet bilim insanı Leonid Sedov, Sovyet büyükelçiliğinde düzenlediği basın toplantısında Sovyetler Birliği'nin "önümüzdeki iki yıl içinde" bir yapay uydu fırlatabileceğini açıkladı.[13]

Sputnik 1'in 4 Ekim 1957'de fırlatıldığı haberi geldiğinde kongre delegeleri 8. kongre için Barselona'da bulunuyordu. Aviation Week dergisi, Barselona kongresinin kısa sürede ABD'nin uzaydaki itibarını nasıl geri kazanabileceğinin tartışıldığı bir foruma dönüştüğünü yazdı.[14]

15-20 Ağustos 1960'ta Stockholm'de toplanan 11. kongre sırasında, 16 Ağustos 1960'ta Theodore von Kármán öncülüğünde Uluslararası Astronotik Akademisi kuruldu ve von Kármán akademinin ilk başkanı oldu.[15][16] Aynı yıl Uluslararası Uzay Hukuku Enstitüsü de kuruldu.[17]

IAF, Soğuk Savaş yıllarında kongreyi Doğu ve Batı'dan uzmanların bir araya gelebildiği nadir platformlardan biri olarak tanımlar.[5] Bu dönemde Varna (1962), Varşova (1964) ve Prag (1977) gibi Doğu Bloku şehirleri de kongreye ev sahipliği yaptı. 1973'te Bakü'de toplanan 24. kongre, Sovyetler Birliği'nde düzenlenen ilk Uluslararası Uzay Kongresi oldu.[1][18]

2010'lar ve sonrası

Kongre, 2010'larda özel şirketlerin uzay alanındaki büyük duyurularına da sahne oldu. SpaceX'in kurucusu Elon Musk, 27 Eylül 2016'da Guadalajara'daki 67. kongrede Mars'ta kalıcı bir yerleşim kurmayı amaçlayan Gezegenlerarası Ulaşım Sistemi'ni (ITS) tanıttı. Sunum, ertesi yıl New Space dergisinde "Making Humans a Multi-Planetary Species" başlığıyla yayımlandı.[19][20] Musk, 29 Eylül 2017'de Adelaide'deki 68. kongrede bu tasarımın 12 metre yerine 9 metre çaplı, küçültülmüş hâli olan ve bugünkü Starship sisteminin öncülü sayılan BFR'yi sundu.[21] Avustralya hükümeti de 25 Eylül 2017'de Adelaide kongresinde ülkenin ulusal bir uzay ajansı kuracağını açıkladı.[22]

COVID-19 salgını nedeniyle 2020'deki 71. kongre, "CyberSpace Edition" adıyla 12-14 Ekim 2020'de çevrim içi ve ücretsiz olarak yapıldı; Dubai'nin ev sahipliği 2021'e ertelendi.[23][24]

2-6 Ekim 2023'te Bakü'de düzenlenen 74. kongreye 132 ülkeden 5.400'ü aşkın delege katıldı. IAF, bu kongreyi katılımcı ülke sayısı bakımından o güne kadarki en çeşitli kongre olarak tanımladı. Kongrede 2.400'ü aşkın teknik bildiri sunuldu ve 150 kuruluş sergi açtı.[18]

14-18 Ekim 2024'te Milano'da düzenlenen 75. kongre, 120 ülkeden 11.200'ü aşkın delege ve 530'u aşkın sergi katılımcısıyla kongre tarihinin en kalabalık toplantısı oldu. Kongrede ilk kez, 60 uzay ajansı başkanının katıldığı IAF Küresel Uzay Liderleri Zirvesi düzenlendi. Sergi alanında Chang'e 6 görevinin Ay'ın uzak yüzünden getirdiği numuneler ile OSIRIS-REx'in Bennu asteroidinden topladığı numuneler sergilendi.[6]

29 Eylül-3 Ekim 2025'te Sidney'de düzenlenen 76. kongreye 99 ülkeden yaklaşık 8.000 kişi katıldı. 3.500'ü aşkın konuşmacının yer aldığı kongrenin halka açık gününü 11.000'den fazla kişi ziyaret etti.[25]

Düzenleyici kuruluşlar

Uluslararası Uzay Federasyonu

Uluslararası Uzay Federasyonu, 1951'de kurulmuş, merkezi Paris'te bulunan ve Fransız dernekler yasasına tabi kâr amacı gütmeyen bir kuruluştur.[5][4] 2025 yılı sonu itibarıyla federasyonun 82 ülkeden 604 üye kuruluşu bulunmaktadır. Üyeler arasında uzay ajansları, şirketler, üniversiteler ve araştırma kuruluşları yer alır.[26] Federasyonun başkanlığını, 2025 Sidney kongresinde üç yıllık görev süresine başlayan İtalya Uzay Ajansı'ndan Gabriella Arrigo yürütmektedir.[26]

Uluslararası Astronotik Akademisi

1960'ta Stockholm kongresi sırasında kurulan Uluslararası Astronotik Akademisi, kongrenin teknik programındaki 13 sempozyumu düzenler; bu sayı teknik programın yaklaşık üçte birine karşılık gelir. Kongreden önceki pazar günü akademinin yıllık Akademi Günü yapılır.[15][3][4]

Uluslararası Uzay Hukuku Enstitüsü

1960'ta kurulan Uluslararası Uzay Hukuku Enstitüsü, teknik programdaki Uzay Hukuku Kolokyumu'nu düzenler. Enstitünün Manfred Lachs Uzay Hukuku Kurgusal Duruşma Yarışması'nın dünya finali de kongre sırasında yapılır; finalde Uluslararası Adalet Divanı yargıçları jüri olarak görev alır.[17][4]

Uzay Nesli Danışma Konseyi

Uzay alanındaki üniversite öğrencilerini ve genç profesyonelleri bir araya getiren Uzay Nesli Danışma Konseyi (SGAC), kongreden hemen önce Uzay Nesli Kongresi'ni (Space Generation Congress) düzenler. 2026'daki Uzay Nesli Kongresi, 1-3 Ekim tarihlerinde Antalya'da "Under One Moon, Across All Nations" temasıyla yapıldı.[27]

Kongrenin yapısı

Teknik program

Kongrenin teknik programı, beş ana kategoride toplanan sempozyumlardan oluşur; IAC 2026'da 34 sempozyum yer almaktadır. Gönderilen bildiri özetleri, her yıl ilkbaharda Paris'te yapılan IAF toplantılarında Uluslararası Program Komitesi tarafından değerlendirilir.[3] Kategoriler ve sempozyumlar şunlardır:

• A – Bilim ve keşif: uzay yaşam bilimleri, mikroçekim bilimleri, uzay keşfi, dünya dışı zekâ arayışı (SETI), Güneş Sistemi'nin insanlı keşfi, uzay enkazı, uzay astronomisi ve Güneş Sistemi bilimi

• B – Uygulamalar ve operasyonlar: Yer gözlemi, haberleşme ve navigasyon, insanlı uzay uçuşu, küçük uydular, bütünleşik uygulamalar ve uzay operasyonları

• C – Teknoloji: astrodinamik, malzeme ve yapılar, uzay enerji sistemleri ve uzay itki sistemleri

• D – Altyapı: uzay sistemleri, uzay taşımacılığı, gelecekteki keşifler için yapı taşları, vizyon ve stratejiler, güvenlik, kalite ve bilgi yönetimi, ticari uzay uçuşu güvenliği

• E – Uzay ve toplum: eğitim ve tanıtım, öğrenci konferansı, politika, mevzuat ve ekonomi, astronotik tarihi, uzay ve toplum, iş geliştirme ve yenilik, uzay hukuku kolokyumu, çok dilli terminoloji, güvenlik, istikrar ve sürdürülebilirlik, gezegen savunması, gelişmekte olan uzay ekosistemleri

IAC 2026 için gönderilen bildiri özetlerinden 4.619'u (4.077 kabul ve 542 yedek) seçildi; kabul oranı yüzde 55,45 oldu. Seçilen bildiriler, kongre tarihindeki en yüksek sayı olan 204 teknik oturuma yerleştirildi. Bildirilerin yaklaşık yüzde 61'i sözlü, yüzde 38'i etkileşimli sunum biçimindedir.[28]

Genel oturumlar ve özel programlar

Teknik oturumların yanı sıra kongrenin genel programında tematik genel oturumlar, öne çıkan konferanslar (Highlight Lectures) ve son gelişmelerin aktarıldığı "Late Breaking News" oturumları yer alır.[1] IAC 2026'nın açılış gününde uzay ajansı başkanlarının katıldığı "One-to-One with Heads of Space Agencies" oturumu düzenlendi.[29]

2012'den beri düzenlenen IAF Küresel Ağ Forumu (Global Networking Forum), uzay ajansları ve şirketlerin yürüttüğü kısa oturumlardan oluşur.[30] 2024'ten bu yana kongre kapsamında IAF Küresel Uzay Liderleri Zirvesi de yapılmaktadır.[6] Uluslararası Bakanlar ve Parlamenterler Toplantısı (MMoP), BM/IAF Çalıştayı, Genç Profesyoneller Çalıştayı ve kongre haftasında bir gün düzenlenen halka açık gün de programın parçalarıdır.[4][3]

IAF'nin Gelişen Uzay Liderleri (Emerging Space Leaders) burs programı, 21-35 yaş arasındaki en fazla 40 kişinin kongreye, BM/IAF Çalıştayı'na ve Uzay Nesli Kongresi'ne katılmasını destekler.[31]

Sergi ve halka açık gün

Kongreyle birlikte beş gün süren uluslararası bir sergi düzenlenir. IAF, ev sahibi şehirlerden en az 5.000 katılımcıyı ağırlayabilecek bir kongre merkezi ve beş günlük sergi için uygun bir alan sağlamalarını ister.[4] Sergide uzay ajansları, şirketler, üniversiteler ve ülke pavyonları yer alır; 2024 Milano kongresinde 530'u aşkın kuruluş sergi açmıştır.[6]

Kongre haftasında bir gün sergi ve bazı etkinlikler halka açılır; IAC 2026'da halka açık gün, kongrenin son günü olan 9 Ekim'dir.[3] 2025'te Sidney'deki halka açık günü 11.000'den fazla kişi ziyaret etmiştir.[25]

Ödüller

IAF Dünya Uzay Ödülü (IAF World Space Award), 2013'ten bu yana kongrenin açılış töreninde verilmektedir. İlk ödül, Voyager programının proje bilimcisi Edward C. Stone'a verilmiştir. Son yıllarda ödülü alanlar şunlardır:[32]

• 2023: Elon Musk ve James Webb Uzay Teleskobu ekibi

• 2024: Chandrayaan-3 görev ekibi

• 2025: Jeff Bezos ve Chang'e 6 görev ekibi

• 2026: Uluslararası "Uzay ve Büyük Afetler" Şartı (International Charter "Space and Major Disasters")

Kongrenin kapanış töreninde ise uluslararası iş birliğine katkıyı ödüllendiren Allan D. Emil Anma Ödülü (1977'den beri) ve uzay eğitimine katkı sağlayan eğitimcilere verilen Frank J. Malina Astronotik Madalyası (1986'dan beri) gibi ödüller sahiplerini bulur. IAF Öğrenci Yarışması'nda en iyi takım projesine Hans von Muldau Takım Ödülü verilir.[33][34][35]

Ev sahibi seçimi

Kongreye ev sahipliği yapmak için yalnızca IAF'ye üye kuruluşlar başvurabilir. Süreç niyet mektubu ve ayrıntılı teklifle başlar; teklifler vize uygulamaları, bölgesel dönüşüm, mali yapı ve kongre merkezi gibi 13 ölçüte göre Kongre ve Sempozyum Danışma Komitesi tarafından değerlendirilir. Kısa listeye kalan şehirler yerinde incelenir ve finalistler sunumlarını bir önceki kongrede yapar. Ev sahibi şehir, IAF Bürosu'nun önerisinin ardından kongre sırasında toplanan Genel Kurul'un oylamasıyla, kongreden üç yıl önce belirlenir.[4]

Bu süreçle 2026 kongresinin ev sahibi Ekim 2023'te Bakü'de, 2027 kongresininki Ekim 2024'te Milano'da, 2028 kongresininki ise Ekim 2025'te Sidney'de seçildi.[36][37][38] 2029 kongresi için Cenevre, Barselona ve Houston finale kalmıştır; ev sahibi, 9 Ekim 2026'da Antalya'daki Genel Kurul'da belirlenecektir.[39]

Türkiye ve Uluslararası Uzay Kongresi

Federasyon üyeliği ve önceki kongreler

Türkiye, 2009'da TÜBİTAK aracılığıyla Uluslararası Uzay Federasyonu'na üye oldu.[40] Türkiye Uzay Ajansı, 2021'de Dubai'de düzenlenen 72. kongrede bir pavyonla yer aldı ve kongre süresince 30'dan fazla kuruluşla görüşme yaptı.[41]

Türkiye'nin ilk astronotunu uzaya götürecek anlaşma, 19 Eylül 2022'de Paris'teki 73. kongrede Axiom Space ile imzalandı.[42] Anlaşma kapsamında Alper Gezeravcı, 2024'te Axiom Mission 3 göreviyle Uluslararası Uzay İstasyonu'na gitti.

TUA, 2023'te Bakü'deki 74. kongrenin platin sponsoru oldu.[43] 2024 Milano kongresinde TUA öncülüğündeki stantta IAC 2026 hazırlıkları tanıtıldı.[44] 2025 Sidney kongresindeki Türkiye pavyonunda dokuz şirketin yanı sıra Orta Doğu Teknik Üniversitesi ve İstanbul Teknik Üniversitesi yer aldı.[45]

TUA Başkanı Yusuf Kıraç, Sidney kongresi sırasında IAF Genel Kurulu tarafından federasyonun uluslararası kuruluşlarla ilişkilerden sorumlu başkan yardımcılığına seçildi ve federasyon yönetiminde görev alan ilk Türk yetkili oldu.[26][46] Kıraç, Sidney'deki kapanış töreninde IAF bayrağını IAC 2026 adına teslim aldı.[25]

Ev sahipliği adaylıkları

TUA, Şubat 2022'de 2025 kongresine İstanbul'da ev sahipliği yapmak için başvurdu.[41] Bangkok, Pekin, İstanbul, Riyad ve Sidney'in yarıştığı seçimde, 22 Eylül 2022'de Paris'te yapılan Genel Kurul oylamasıyla Sidney seçildi.[47]

2026 kongresi için Antalya (TUA) ve Poznań (Avrupa Uzay Vakfı) olmak üzere iki başvuru yapıldı. Adayların Temmuz-Ağustos 2023'te yerinde incelenmesinin ardından finalistler sunumlarını Bakü kongresinde yaptı.[36] Türkiye'nin sunumunu Sanayi ve Teknoloji Bakanı Mehmet Fatih Kacır ile Baykar Yönetim Kurulu Başkanı Selçuk Bayraktar gerçekleştirdi.[48] 6 Ekim 2023'teki Genel Kurul oylamasında Antalya, 2026 kongresinin ev sahibi olarak seçildi; Poznań ise bir yıl sonra 2027 kongresinin ev sahibi oldu.[49][36][37]

IAC 2026 Antalya

Genel bilgiler

77. Uluslararası Uzay Kongresi, 5-9 Ekim 2026 tarihlerinde Antalya'nın Serik ilçesine bağlı Belek'teki NEST Kongre ve Sergi Merkezi'nde düzenlenmektedir. 20.000 kişiye kadar kapasiteye sahip merkezde yapılan kongrenin düzenleyicisi IAF, ev sahibi Türkiye Uzay Ajansı, eş ev sahibi SAHA İstanbul'dur; organizasyonun koordinasyonunu Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı üstlenmiştir.[8][50]

"The World Needs More Space" (Dünyanın Daha Fazla Uzaya İhtiyacı Var) temalı kongre, Türkiye'de düzenlenen ilk Uluslararası Uzay Kongresi'dir.[7] Kongrenin maskotu Caretta caretta deniz kaplumbağasıdır.[51] 2026 aynı zamanda Uluslararası Uzay Federasyonu'nun kuruluşunun 75. yılıdır.[5]

Bildiri ve katılım rekorları

IAF'nin Mart 2026'da açıkladığı verilere göre kongreye 108 ülkeden 8.325 bildiri özeti gönderildi; bu, kongre tarihinin en yüksek sayısı oldu. Türkiye'den gönderilen 1.810 bildiri özeti, IAC tarihinde tek bir ülkeden gelen en yüksek katkı oldu.[52] IAF'nin Nisan 2026'daki seçim raporunda toplam başvuru sayısı 8.330 olarak verilmiştir.[28]

Kongrenin açılış günü sabahı itibarıyla 108 ülkeden 6.893 delege ve katılımcı kayıt yaptırmıştı.[50]

Açılış

Kongreden bir gün önce, 4 Ekim 2026'da Bakan Kacır'ın ev sahipliğinde Uluslararası Bakanlar ve Parlamenterler Toplantısı yapıldı. 38 ülkenin temsil edildiği toplantıda 21 ülkeden 32 katılımcı, barışçıl amaçlarla uzay kullanımına ilişkin Antalya Deklarasyonu'nu (Antalya Declaration for Space for Peace) kabul etti; bu, toplantının tarihinde kabul edilen ilk deklarasyon oldu.[53]

5 Ekim'deki açılış törenine Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan katıldı; törende Bakan Kacır ve IAF Başkanı Gabriella Arrigo da konuşma yaptı.[50][54] Erdoğan konuşmasında, yerli katkı oranı yüzde 80'i aşan yaklaşık 3,5 tonluk Ay uzay aracının (AYAP-1) üretim ve entegrasyonunun tamamlandığını ve aracın test sürecinde olduğunu açıkladı. Erdoğan, Somali'deki uzay limanı projesine de değinerek uzayın silahlandırılmasına karşı olduklarını belirtti.[55]

Açılış töreninde 2026 IAF Dünya Uzay Ödülü, afet bölgelerine ilişkin uydu verilerinin paylaşılmasını sağlayan Uluslararası "Uzay ve Büyük Afetler" Şartı'na verildi.[32] Avrupa Uzay Ajansı Genel Direktörü Josef Aschbacher de ilk gün kongrede konuşma yaptı; ESA, kongre kapsamında Vast şirketiyle bir mutabakat zaptı imzaladı.[54]

Kongre kapsamında 6 Ekim'de 40'tan fazla ülkeden yetkililerin katılımıyla IAF Küresel Uzay Liderleri Zirvesi düzenlenecektir.[50]

Sonraki kongreler

78. Uluslararası Uzay Kongresi'nin 27 Eylül-1 Ekim 2027 tarihlerinde Poznań'da (Polonya), 79. kongrenin ise 9-13 Ekim 2028 tarihlerinde Semerkant'ta (Özbekistan) düzenlenmesi planlanmaktadır.[56][57]

Düzenlenen kongreler

Aşağıdaki tabloda IAF kayıtlarına göre düzenlenen ve planlanan kongreler yer almaktadır.[1][56][57] 1950 ve 1960 kongrelerinin tarihleri IAF'nin listesinde 1-2 Ekim 1950 ve 7-12 Ekim 1960 olarak geçer; tabloda dönemin kaynaklarındaki tarihler verilmiştir.[9][16]

Dış Bağlantılar

• Uluslararası Uzay Federasyonu (IAF) Resmî Web Sitesi

• Uluslararası Uzay Kongresi — IAF sayfası

• IAC 2026 Antalya Resmî Web Sitesi

• Uluslararası Astronotik Akademisi (IAA)

• Uluslararası Uzay Hukuku Enstitüsü (IISL)