Fergani Uzay (resmî unvanıyla Fergani Uzay Teknolojileri Bilişim Sanayi ve Ticaret A.Ş.), mikro uydular, yörünge transfer araçları ve uzay itki sistemleri geliştiren Türk uzay şirketidir. 2022'de Selçuk Bayraktar'ın girişimiyle kurulan şirket Baykar ile bağlantılıdır ve merkezi İstanbul'un Arnavutköy ilçesindedir.[1][2][3]

Şirket, Uluğ Bey adını verdiği ve 100'ü aşkın uydudan oluşması planlanan bir küresel konumlama sistemi kurmayı hedeflemektedir.[4] Ekim 2026 itibarıyla Fergani'nin üç FGN-100 uydusu, FGN-TUG-S01 yörünge transfer aracı ve bir küp uydusu olmak üzere beş uzay aracı yörüngededir.[5][6]

FGN-TUG-S01 aracı, 6 Aralık 2025'te hibrit motorunu yörüngede ateşledi; Fergani bunu bir hibrit roket motorunun dünyadaki ilk yörüngesel ateşlemesi olarak duyurdu.[7] Savunma Sanayii Başkanlığı ve DeltaV Uzay Teknolojileri'nin açıklamalarına göre araçtaki 250 newtonluk hibrit motor DeltaV tarafından geliştirilmiştir.[8]

Tarihçe

Kuruluş

Fergani Uzay'ın kurulduğu, Selçuk Bayraktar tarafından 30 Ağustos 2022'de Samsun'da düzenlenen TEKNOFEST Karadeniz sırasında katıldığı bir televizyon programında açıklandı. Bayraktar, şirketin alçak Dünya yörüngesinde bir uydu takımyıldızı, uyduları yörüngeler arasında taşıyacak bir "uzay römorkörü" ve yeniden kullanılabilir roketler üzerinde çalışacağını söyledi.[2] Resmî kaynaklarda şirketin kuruluş yılı 2022 olarak verilmektedir.[1][9]

Şirketin sahiplik yapısı kamuoyuyla paylaşılmamıştır. Anadolu Ajansı Fergani'yi Baykar'ın kurduğu bir şirket olarak tanımlarken, şirket ve Baykar Fergani'yi Selçuk Bayraktar'ın kurduğu ve kendi kaynaklarıyla finanse edilen bir girişim olarak tanıtmaktadır.[3][9]

Yönetim ve çalışanlar

Şirketin kurucusu ve genel müdürü Selçuk Bayraktar, teknolojiden sorumlu genel müdür yardımcısı ise Mart 2024'ten bu yana Baturalp Taşdeler'dir.[10] 2023'te hibrit roket uzmanı Arif Karabeyoğlu şirketin teknoloji sorumlusu olarak tanıtılmış, 2025'te ise şirketin danışmanı olarak anılmıştır.[11][12]

Fergani'nin çalışan sayısı Ocak 2025'te 106, Kasım 2025'te 135 olarak açıklanmıştır.[13][14] Fırlatmalar, İstanbul'daki Özdemir Bayraktar Millî Teknoloji Merkezi'nde bulunan şirketin uzay gözlem ve kontrol merkezinden takip edilmektedir.[15] Şirketin uydusu için geliştirdiği hidrojen peroksitli itki motoru, 26 Mayıs 2024'te yer ateşleme testini başarıyla tamamladı.[16]

Adı

Şirket, adını 9. yüzyılda yaşamış astronom Ahmed el-Fergani'den almaktadır.[2] Batı'da Alfraganus adıyla da bilinen el-Fergani, Abbasi sarayında çalışmış; astronomi alanındaki derleme eseri Latinceye çevrilerek Avrupa'da uzun süre okutulmuştur. Ay'daki Alfraganus krateri onun adını taşır.[17]

Uydular ve uzay araçları

Fergani'nin uzay araçlarının tamamı SpaceX'in Falcon 9 roketleriyle, ortak fırlatma görevleri kapsamında yörüngeye gönderilmiştir.[13][18][14][5]

FGN-100-d1

Şirketin ilk uydusu FGN-100-d1, 14 Ocak 2025'te ABD'deki Vandenberg Uzay Kuvvetleri Üssü'nden SpaceX'in Transporter-12 göreviyle fırlatıldı ve yaklaşık 510 kilometre yükseklikteki güneş eşzamanlı yörüngeye yerleştirildi.[13][4] 102 kilogramlık uydu, Uluğ Bey takımyıldızı için yörünge operasyonlarını, komuta-kontrol bağlantılarını, konumlama ve haberleşme yüklerini denemek amacıyla geliştirildi.[13] Aynı fırlatmada Plan-S'in dört uydusu da yer aldı.[4]

FGN-100-d2

104 kilogramlık FGN-100-d2, 2 Kasım 2025'te Cape Canaveral'dan SpaceX'in Bandwagon-4 göreviyle fırlatıldı. Şirkete göre uydu, konumlama takımyıldızına yönelik operasyonları ve haberleşme yüklerini denemek, ayrıca çevre dostu itki motorunu uzayda çalıştırmak amacıyla geliştirildi; uydunun tasarım ömrü beş ila yedi yıldır.[18]

FGN-TUG-S01

Türkiye'nin ilk yörünge transfer aracı olarak tanıtılan FGN-TUG-S01, 28 Kasım 2025'te Vandenberg'den Transporter-15 göreviyle fırlatıldı. Araç, uyduları yaklaşık 500 kilometrelik yörüngelerden daha yüksek yörüngelere taşımak üzere tasarlanmıştır.[14][3]

Aracın ana hibrit itki sistemi, 6 Aralık 2025'te Türkiye saatiyle 07.46'da 35 saniye ateşlendi ve araç 530 kilometrelik dairesel yörüngeden en yüksek noktası 720 kilometre olan eliptik bir yörüngeye geçti. Fergani bu ateşlemeyi bir hibrit roket motorunun dünyadaki ilk yörüngesel ateşlemesi olarak duyurdu ve aracın uçuş bilgisayarı, aviyoniği, güç dağıtımı ve ısıl kontrol sistemlerinin şirket mühendislerince tasarlandığını belirtti.[7][3] Aynı gün araçtan 10 kilogramlık FRG-10D1 küp uydusu ayrıldı.[3]

Savunma Sanayii Başkanlığı'nın haftalık bülteninde, araçtaki 250 newtonluk hibrit yörünge transfer motorunun ve 1 ile 10 newtonluk hidrojen peroksitli kontrol iticilerinin DeltaV tarafından geliştirildiği belirtildi.[8] Anadolu Ajansı da DeltaV'nin Fergani'ye kimyasal itki sistemleri sağladığını aktarmıştır.[19] Fergani'nin kendi açıklamalarında motorun üreticisine yer verilmemiştir.[7]

FGN-100-D3

113 kilogramlık FGN-100-D3, 30 Mart 2026'da Transporter-16 göreviyle fırlatıldı. Şirket, haberleşme ve seyrüsefer amaçlı uyduda tepki tekeri, manyetik tork çubuğu, manyetometre, ataletsel ölçüm birimi ve GNSS alıcısı gibi bileşenlerin şirket bünyesinde geliştirildiğini, uydunun yapay zekâ destekli bir uçuş bilgisayarı taşıdığını açıklamıştır. Fergani bu uyduyu yörüngeye ulaştırdığı beşinci uzay aracı olarak duyurmuştur.[5][15]

Uluğ Bey Küresel Konumlama Sistemi

Fergani'nin uzun vadeli hedefi, 15. yüzyıl Türk astronomu ve hükümdarı Uluğ Bey'in adını verdiği bir küresel konumlama sistemi kurmaktır. Selçuk Bayraktar, ilk uydunun fırlatılmasının ardından Ocak 2025'te beş yıl içinde 100 uyduya ulaşmayı hedeflediklerini açıkladı.[4] Baykar'ın açıklamalarına göre sistem, kendi küresel konumlama sistemine sahip ülkelerin sayısını beşe çıkaracaktır.[9]

Takımyıldızın kuruluş takvimi ve uyduların yörünge yüksekliği konusunda farklı açıklamalar yapılmıştır. Sistemin, Türkiye Uzay Ajansı'nın koordinasyonunda yürütülen Bölgesel Konumlama ve Zamanlama Sistemi programıyla ilişkisi kamuoyuna açıklanmamıştır.

Fırlatma aracı çalışmaları

Selçuk Bayraktar, Ekim 2024'te SAHA EXPO fuarında Fergani'nin 50 tonluk sıvı yakıtlı bir fırlatma sistemi üzerinde çalıştığını ve ilk test roketinin 2026'da uçurulmasının hedeflendiğini açıkladı.[20] Ekim 2026 itibarıyla bu kapsamda bir test fırlatması yapıldığı duyurulmamıştır.

Etkinlikler ve tartışmalar

Fergani, Ekim 2026'da Antalya'da düzenlenen 77. Uluslararası Uzay Kongresi'nde Türkiye pavyonunda yer aldı.[21]

Şubat 2024'te Türkiye Uzay Ajansı Yönetim Kurulu'na yapılan atamalarda, 2023'te Fergani yöneticisi olarak tanıtılan Arif Karabeyoğlu ve Alper Güzel de kurula atandı.[22][11] Selçuk Bayraktar'ın Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan'ın damadı olması nedeniyle bu atamalar muhalefete yakın bazı yayın organlarında eleştirildi.

Şirketin ilk uydusu için 2024 hedeflenmişti; uydu Ocak 2025'te fırlatıldı. Bazı haberlerde FGN-100-d1 Türkiye'nin ilk özel uydusu olarak tanıtıldı; ancak Plan-S'in uyduları 2022'den bu yana yörüngedeydi.[4][23]

Dış Bağlantılar

• Fergani Uzay Resmî Web Sitesi

• Baykar — Fergani (İngilizce)