IAC 2026'da Uzay Ajansı Liderleri Ay Planlarını ve İş Birliğini Anlattı

77. Uluslararası Astronotik Kongresi'nin (IAC 2026) 5 Ekim'de Antalya'da yapılan açılış genel oturumunda NASA, ESA, CNSA, JAXA, ISRO ve Kanada Uzay Ajansı'nın üst düzey yöneticileri Ay programlarını, yeni görevlerini ve iş birliği önceliklerini anlattı.

"One-to-One with Heads of Space Agencies" (Uzay Ajansı Başkanlarıyla Birebir) başlıklı oturum, ev sahibi Türkiye Uzay Ajansı (TUA) Başkanı Yusuf Kıraç'ın konuşmasıyla açıldı. Kıraç, "Uzayın geleceği tek bir ülke ya da tek bir ajans tarafından inşa edilmeyecek. Bunun için güçlü ve dayanıklı yetenekler, sorumlu liderlik ve etkili uluslararası iş birliği gerekecek" dedi. Söyleşileri Uluslararası Astronotik Federasyonu (IAF) Başkanı Gabriella Arrigo ile IAF Başkan Yardımcısı Enrico Palermo yönetti.

NASA: 2027'de yörüngede prova, 2028'de Ay

İlk konuk olan NASA Başkan Yardımcısı Matt Anderson, ABD Kongresi'nin geçen yıl Artemis programı, Ay üssü ve ardından Mars hedefi için NASA bütçesine 10 milyar dolar ek kaynak ayırdığını söyledi. Anderson'ın aktardığına göre 2027'de planlanan Artemis III görevinde, aralarında ESA astronotu Luca Parmitano'nun da bulunduğu dört astronot, alçak Dünya yörüngesinde SpaceX ve Blue Origin'in Ay iniş araçlarıyla kenetlenme denemeleri yapacak. Ay'a bir sonraki iniş 2028'de Artemis IV ile hedefleniyor; Anderson, Artemis IV ve V ile Ay yüzeyinde kalıcı bir üssün kurulmaya başlanacağını belirtti. Ardından sahneye çıkan ESA Genel Direktörü Josef Aschbacher ise NASA'nın Mart'ta yeni Ay yaklaşımını açıkladığı "Ignition" etkinliğinin Avrupa'yı cesur adımlar atmaya ve güçlü bir ortak olmaya yönelttiğini söyledi.

Çin: Ay, Mars ve asteroit savunması

Çin Ulusal Uzay Ajansı (CNSA) Baş Mühendisi Li Guoping, bu yılın Çin'in 15. Beş Yıllık Planı'nın ilk yılı olduğunu hatırlatarak öncelikleri sıraladı: fırlatılması Ağustos sonunda ertelenen Chang'e-7, ardından Chang'e-8, Uluslararası Ay Araştırma İstasyonu (ILRS) ve planlanan insanlı Ay inişi. Mars'tan numune getirecek Tianwen-3 ile Jüpiter'i hedefleyen Tianwen-4 de listedeydi. Li, Tianwen-2'nin hedefi olan 2016 HO3 asteroidinde bilimsel çalışmaların sürdüğünü, CNSA bünyesinde kısa süre önce bir asteroit izleme ve erken uyarı merkezi kurulduğunu ve Çin'in ilk asteroit savunması deneme görevinin 2027 civarında planlandığını aktardı. Li'ye göre Çin'de 600'ü aşkın ticari uzay şirketi faaliyet gösteriyor.

Hindistan, Japonya ve Kanada

Hindistan Uzay Araştırma Örgütü (ISRO) Başkanı V. Narayanan, Gaganyaan programıyla Hint astronotlarını kendi roketleriyle uzaya gönderip güvenle geri getirmeyi amaçladıklarını söyledi. Narayanan'a göre Bharatiya Antariksh İstasyonu'nun ilk modülünün 2028'de fırlatılması, istasyonun ise 2035'e kadar kurulması hedefleniyor. Uluslararası iş birliğini zorunlu gören Narayanan, NASA ile geliştirilen NISAR uydusunu ve JAXA ile yürütülen LUPEX Ay görevini örnek gösterdi.

JAXA Başkanı Hiroshi Yamakawa, Toyota ile geliştirilen basınçlı Ay gezgininde iki astronotun bir aya kadar uzay giysisi giymeden yaşayıp çalışabileceğini, aracın Ay yüzeyine NASA'nın sağlayacağı bir iniş aracıyla indirileceğini anlattı. Yamakawa, LUPEX'te fırlatmayı ve gezgini JAXA'nın, iniş aracını ise Hindistan'ın üstleneceğini de hatırlattı. JAXA, Mars'ın uydusu Phobos'tan numune getirecek MMX sondasını Japonya saatiyle 20 Ekim'de fırlatmayı planlıyor.

Kanada Uzay Ajansı (CSA) Başkan Vekili Jean-Claude Piedboeuf ise Artemis II'de Ay'ın çevresini dolaşan, ABD vatandaşı olmayan ilk astronot Jeremy Hansen'in ardından Kanada'nın programa Canadarm3 robot kolu ve bir Ay gezgini ile katkı vermeyi sürdüreceğini belirtti.

Artemis Anlaşmaları ve Türkiye

Artemis Anlaşmaları da kongrenin gündemindeydi. Anlaşmaların İlkeler Toplantısı'nın eş başkanları Anderson ile Peru Uzay Ajansı (CONIDA) Başkanı Tümgeneral Roberto Melgar Sheen, 7 Ekim'de ortak basın toplantısı düzenledi; NASA aynı gün Artemis II'nin Ay bilimine ilişkin ön sonuçlarını da paylaştı. NASA'ya göre anlaşmaların imzacı sayısı 76'ya ulaştı. 31 Ağustos'ta 71. imzacı olan Türkiye için Anderson, Anadolu Ajansı'na şunları söyledi:

"Böylece Türkiye artık anlaşmaların diğer tüm üyeleriyle birlikte Ay'a gidip Ay üssümüzü kurmamıza yardım edebilir. Bu, Türkiye'nin mühendislerine, bilim insanlarına, hatta belki astronotlarına da katkı sağlayabilir."

NASA, Ay üssü girişimi kapsamında tüm imzacıları Ay'a dönüşe bilimsel yükler, teknoloji gösterimleri ve küp uydularla katılmaya davet etmiş durumda. Türkiye ise ilk yerli Ay aracını 2027'nin başında fırlatmayı hedefliyor.

Kapak görseli: ESA / jonasphotto