Asya-Pasifik Uzay İşbirliği Örgütü (İngilizce: Asia-Pacific Space Cooperation Organization, APSCO), Asya-Pasifik bölgesindeki ülkeler arasında uzay bilimi, teknolojisi ve uygulamaları alanında iş birliği yapmak amacıyla kurulan hükûmetlerarası kuruluştur. Merkezi Çin'in başkenti Pekin'dedir.[1]

Örgütün kuruluş sözleşmesi 28 Ekim 2005'te Pekin'de imzalandı ve 12 Ekim 2006'da yürürlüğe girdi; örgüt 16 Aralık 2008'de resmen faaliyete başladı.[2][3][4] Örgütün sekiz üye devleti bulunmaktadır: Bangladeş, Çin, İran, Moğolistan, Pakistan, Peru, Tayland ve Türkiye.[1]

Türkiye 12 Nisan 2011'den bu yana örgüte üyedir. Türkiye Uzay Ajansı Başkanı Yusuf Kıraç, Aralık 2025'te örgütün 2026-2027 dönemi Konsey Başkanlığına seçildi.[5][6]

Tarihçe

Bölgesel bir uzay iş birliği örgütü kurma fikri 1992'de Çin, Tayland ve Pakistan tarafından ortaya atıldı. Aynı yıl Pekin'de düzenlenen Asya-Pasifik çok taraflı uzay teknolojisi ve uygulamaları çalıştayı, örgütün öncülü olarak kabul edilir. Kuruluş hazırlıkları 2001'de başladı.[4][1]

Örgütün kuruluş sözleşmesi 28 Ekim 2005'te Pekin'de imzalandı. Sözleşme, bölgedeki beş BM üyesi devletin onayının ardından 12 Ekim 2006'da yürürlüğe girdi ve Birleşmiş Milletler'e tescil edildi; sözleşmenin depozitörü Çin Hükûmeti'dir.[2][3] Örgüt 16 Aralık 2008'de Pekin'de düzenlenen törenle yedi üyeyle faaliyete başladı: Bangladeş, Çin, İran, Moğolistan, Pakistan, Peru ve Tayland. Sözleşmeyi imzalayan Endonezya ve Türkiye o tarihte henüz üye değildi.[4]

Üyeler

Tablodaki bilgiler örgütün ve BM Antlaşmalar Koleksiyonu'nun kayıtlarına dayanmaktadır.[1][3][4] Meksika, Venezuela, İslam Ülkeleri Uzay Bilim ve Teknoloji Ağı (ISNET) ve Arap Uzay Bilimleri ve Astronomi Birliği örgütün gözlemcileridir.[1][7]

Yapısı

Kuruluş sözleşmesine göre örgütün iki organı vardır: Konsey ve Sekretarya. Bakanlar ya da bakanlık temsilcilerinden oluşan Konsey, örgütün en üst karar organıdır ve iki yıllık dönemler için bir başkan ile iki başkan yardımcısı seçer. Her üyenin bir oyu vardır ve kararlarda uzlaşma aranır.[2]

Sekretaryanın başında, beş yıllık bir dönem için atanan ve bir kez yeniden atanabilen Genel Sekreter bulunur. Çin'den Jiang Hui, 21 Şubat 2025'ten bu yana örgütün genel sekreteridir.[2][8] Sözleşme, örgüte üyeliğin üye devletlerin diğer ikili ve çok taraflı iş birliklerini etkilemeyeceğini de hükme bağlar.[2]

Projeler

Örgütün başlıca projeleri şunlardır:[9][10]

• Veri Paylaşım Hizmet Platformu: üye ülkeler arasında uydu verilerinin paylaşılması

• Asya-Pasifik Uzay Bilimi Gözlemevi: üye ülkelerde kurulan teleskoplarla uydu, uzay enkazı ve Dünya'ya yakın cisimlerin izlenmesi

• Deprem ve iyonosfer ağları: uydu verileriyle deprem öncüsü olayların araştırılması

• Eğitim programları: çevrim içi eğitim platformu, eğitim merkezi ve yüksek lisans programları

• Afet müdahale mekanizması: 2023'te başlatılan, afetlerde uydu verisi desteği

Öğrenci uyduları

2015-2023 arasında yürütülen öğrenci küçük uydu programı kapsamında üç uydu geliştirildi. Bunlardan 3U boyutundaki SSS-2B küp uydusunun geliştirilmesine TÜBİTAK UZAY öncülük etti ve projede Taylandlı bir ekip de yer aldı. Program kapsamında Pekin'de yüksek lisans eğitimi alan 25 öğrenciden dördü Türkiye'dendi.[11] SSS-2B, 15 Nisan 2023'te İMECE ile birlikte SpaceX'in Transporter-7 göreviyle yörüngeye gönderildi.[12]

Ay araştırmaları

Örgüt, Çin Ulusal Uzay İdaresi ile 2023'te Çin ve Rusya öncülüğündeki Uluslararası Ay Araştırma İstasyonu (ILRS) projesine ilişkin bir mutabakat imzaladı. Konsey'in 2025'te onayladığı ortak ILRS çalışmasının toplantıları 2026'da yapıldı.[7][13]

Türkiye ve APSCO

Türkiye, APSCO sözleşmesini 1 Haziran 2006'da imzaladı. Sözleşmenin onaylanması 8 Haziran 2010 tarihli ve 5986 sayılı kanunla uygun bulundu; onay kararı 11 Kasım 2010'da Resmî Gazete'de yayımlandı.[14] Onay sürecinin tamamlanmasıyla Türkiye 12 Nisan 2011'de örgüte üye oldu.[5] Örgüt, Türkiye ile iş birliğinin Türkiye Uzay Ajansı üzerinden yürütüldüğünü belirtmektedir.[15]

Yusuf Kıraç, Kasım 2023'te Peru'nun Cusco kentinde düzenlenen 17. Konsey Toplantısı'nda 2024-2025 dönemi için Konsey birinci başkan yardımcılığına seçildi.[7] 4-5 Aralık 2025'te Bangkok'ta düzenlenen 19. Konsey Toplantısı'nda ise 2026-2027 dönemi Konsey Başkanlığına oy birliğiyle seçildi. TUA'ya göre Kıraç, bu göreve getirilen ilk Türk temsilcidir.[6][16] Kıraç görevi devralırken örgütü sonuç odaklı ve proje üreten bir yapıya dönüştürmeyi hedeflediğini söyledi.[17]

Mayıs 2025'te TUA ve TÜBİTAK UZAY'ın ev sahipliğinde Kuşadası'nda, uzaktan algılamayla tarımsal ürün izlemeye yönelik bir APSCO eğitimi düzenlendi.[18] Türkiye, APSCO üyeliğinin yanı sıra 2026'da Artemis Anlaşmaları'nı da imzalamıştır; Peru, Tayland ve Bangladeş de her iki çerçevede yer alan örgüt üyeleridir.[19]

Değerlendirmeler

Akademik çalışmalarda APSCO, Japonya öncülüğündeki Asya-Pasifik Bölgesel Uzay Ajansı Forumu (APRSAF) ile birlikte bölgede uzay alanındaki liderlik rekabetinin araçlarından biri olarak ele alınır. Çin merkezli ve antlaşmaya dayalı bir örgüt olan APSCO'nun aksine APRSAF daha gevşek bir forum yapısındadır.[20][21]

Dış Bağlantılar

• APSCO Resmî Web Sitesi (İngilizce)

• TÜBİTAK UZAY — APSCO üyeliği (İngilizce)