Gökhan Erdem, Türk iş insanı ve Erdem Holding yönetim kurulu üyesidir. 3 Ağustos 2025'te Blue Origin'in New Shepard roketiyle gerçekleştirilen NS-34 göreviyle yörünge altı bir uzay uçuşu yaptı.[1][2]

Uçuşta New Shepard'ın mürettebat kapsülü yerden yaklaşık 106 kilometre yüksekliğe çıkarak uzayın başlangıcı kabul edilen 100 kilometrelik Kármán çizgisini geçti; kalkıştan kapsülün yere inişine kadar geçen süre 10 dakika 12 saniyeydi.[3]

Anadolu Ajansı, Erdem'i Alper Gezeravcı ve Tuva Cihangir Atasever'in ardından Türkiye'nin üçüncü uzay yolcusu, uzaya çıkan ilk Türk iş insanı ve Blue Origin ile uçan ilk Türk vatandaşı olarak tanıttı. Erdem'in uçuşu Millî Uzay Programı'nın parçası değildir; uçuş tamamen bireysel girişimle gerçekleştirildi.[2][4]

Hayatı

Sırbistan'ın kamu yayıncısı RTS'nin aktardığına göre Erdem, lisans eğitimini İstanbul Bilgi Üniversitesi'nde tamamladı; ABD'deki Johns Hopkins Üniversitesi'nde bilgi ve telekomünikasyon sistemleri alanında yüksek lisans yaptı. 2005-2007 yılları arasında Washington'da Dünya Bankası Grubu'na bağlı Uluslararası Finans Kurumu'nda (IFC) çalıştı.[5]

Erdem, Belgrad doğumlu biyoteknoloji uzmanı Jelena Erdem ile evlidir; çift İstanbul'da yaşamaktadır.[5][6] Blue Origin'in tanıtımında uzay meraklısı ve fotoğraf tutkunu olarak anılan Erdem, eşiyle birlikte uzay araştırmalarını, özellikle Uluslararası Uzay İstasyonu'ndaki programları takip ettiğini anlatmıştır.[1][7]

İş hayatı

Erdem, Erdem Holding'in yönetim kurulu üyesidir.[1][8] Temelleri 1965'te atılan holding, Dr. Zeynel Abidin Erdem liderliğindeki şirketleri bir çatı altında toplamaktadır ve telekomünikasyon, enerji, inşaat ve yapı malzemeleri, gayrimenkul, üretim, geri dönüşüm ve atık yönetimi alanlarında faaliyet göstermektedir.[9][10] Holdingin tanıtımına göre 2026 itibarıyla bünyesinde 24 şirket ve bir vakıf (Erdem Vakfı) bulunmaktadır.[9] Holdingin merkezi İstanbul'un Etiler semtindedir.[11]

Erdem, grubun cep telefonu ve aksesuar dağıtımı yapan şirketi Genpa'nın icra kurulu başkanı (CEO) olarak görev yaptı; holdingin basın açıklamalarında 2020 ve 2022 yıllarında bu unvanla anılmaktadır.[12][13] Genpa, grubun 1978'de ticari faaliyete başlayan lider kuruluşudur ve 1993'te GSM teknolojisinin Türkiye'ye gelişiyle mobil iletişim cihazlarının dağıtımına yönelmiştir.[14]

Holdingin şirket sayfalarına göre Erdem, Ekim 2026 itibarıyla aşağıdaki grup şirketlerinin yönetim kurulunda yer almaktadır:

• Genpa Telekomünikasyon ve İletişim Hizmetleri (mobil iletişim cihazları dağıtımı)[14]

• Erdgaz Doğal Gaz Toptan Satış[15]

• Yeni Teknik Yapı İnşaat Taahhüt (1995'te faaliyete başlayan inşaat şirketi)[16]

• Nezih Ticaret Kimya ve Endüstriyel Hammaddeler Pazarlama (endüstriyel atık yönetimi ve geri dönüşüm)[17]

• Kompozit Kimya ve Elektromekanik Malzeme (2004'te kurulan, NFG markalı ürünler)[18]

• Dörken Sistem İnşaat Yapı Malzemeleri ve Geri Dönüşüm Hammaddeleri (Alman Dörken ile 2005'te kurulan ortak girişim)[19]

Uzaya gitme kararı

Erdem, çocukluğundan beri uzaya ilgi duyduğunu ve bu ilgisindeki en büyük etkenin Uluslararası Uzay İstasyonu olduğunu söylemiştir. Türkiye'nin Millî Uzay Programı kapsamında iki astronotunu bilimsel deneyler için uzaya göndermesinin kendisine cesaret verdiğini belirtmiştir.[8][20]

Erdem, kararında Eylül 2023'te Bursa'da düzenlenen Uzay Kaşifleri Derneği (ASE) 34. kongresinin büyük rol oynadığını söylemiştir. Gökmen Uzay Havacılık Eğitim Merkezi'nin (GUHEM) ev sahipliğinde düzenlenen kongrenin ana teması, Atatürk'ün "İstikbal Göklerdedir" sözüydü.[2][21] Erdem, kongrede tanıştığı astronot ve kozmonotların kendisini cesaretlendirdiğini; Oleg Artemyev, Anton Şkaplerov, Michael López-Alegría ve Victor Glover gibi isimlerin desteğini süreç boyunca hissettiğini anlatmıştır.[2] Erdem, uzaya gitme kararını Gezeravcı'nın Ocak 2024'teki fırlatmasını izlemek için ABD'ye giderken uçakta verdiğini anlatmıştır.[20]

Erdem uçuşa kendi imkânlarıyla katıldığını belirtmiştir.[22] Blue Origin bilet fiyatlarını açıklamamaktadır; Forbes Türkiye, maliyetin en az 400 bin dolar olduğunun tahmin edildiğini ve Blue Origin'in koltuk güvencesi için 150 bin dolar depozito talep ettiğini yazmıştır.[23][24]

NS-34 uçuşu

New Shepard

New Shepard, Jeff Bezos'un kurduğu Blue Origin'in geliştirdiği, tamamen yeniden kullanılabilir yörünge altı roket sistemidir. Adını uzaya çıkan ilk Amerikalı olan Alan Shepard'dan alan araç tamamen otomatik olarak uçar ve pilotu yoktur. Basınçlı mürettebat kapsülünde altı kişilik yer bulunur; sıvı oksijen ve sıvı hidrojen yakan BE-3PM motoru roketi uzaya taşır ve inişte yeniden ateşlenerek roketin iniş alanına kontrollü bir şekilde dikey inmesini sağlar.[25]

Yaklaşık 11 dakika süren bir New Shepard uçuşunda kapsül roketten ayrılır, yolcular birkaç dakika ağırlıksızlık yaşar ve kapsül paraşütlerle yere iner.[25][23] Aracın ilk insanlı uçuşu, Jeff Bezos'un da aralarında bulunduğu dört kişilik ekiple 20 Temmuz 2021'deki NS-16 göreviydi.[1]

NS-34, New Shepard programının 34. uçuşu ve 14. insanlı uçuşudur. Görev öncesinde Blue Origin, 70 kişiyi Kármán çizgisinin üzerine taşımıştı.[1]

Mürettebat

Blue Origin, NS-34'ün altı kişilik mürettebatını 21 Temmuz 2025'te açıkladı. Görev arması 30 Temmuz'da tanıtıldı; armada İstanbul Boğazı silueti Erdem'in Türk mirasını temsil ediyordu. Türk basını, görev numarasının İstanbul'un plaka kodu olan 34 ile örtüşmesine dikkat çekti.[1][4] Erdem'in uçuş kıyafetindeki arma tasarımlarında Galata Kulesi ve Boğaziçi Köprüsü gibi İstanbul simgelerinin kullanılacağı duyurulmuştu.[2]

Fırlatma ve uçuş

Blue Origin, 30 Temmuz 2025'te fırlatmanın 3 Ağustos'ta Batı Teksas'taki Launch Site One'dan yapılacağını duyurdu; fırlatma penceresi yerel saatle 07.30'da (Türkiye saatiyle 15.30) açılacaktı.[1] Fırlatma günü geri sayımda verilen bekleme kaldırıldıktan sonra yeni kalkış saati yerel saatle 07.42 olarak açıklandı.[26] Erdem, kapsülde yaklaşık yarım saat beklediklerini, ardından geri sayımın on dakika durdurulduğunu anlatmıştır.[6]

New Shepard, 3 Ağustos 2025'te yerel saatle 07.42.16'da (12.42.16 UTC, Türkiye saatiyle 15.42.16) havalandı. Uçuşta RSS First Step adlı mürettebat kapsülü ve NS4 roketi kullanıldı.[3][27] Kapsül yerden 347.191 fit (106 km), deniz seviyesinden 350.838 fit (107 km) yüksekliğe ulaştı. Roket iniş alanına dikey olarak indi;[28] kapsül ise yerel saatle 07.52.28'de paraşütlerle yere indi. Kalkıştan kapsülün yere inişine kadar geçen süre 10 dakika 12 saniyeydi.[3][29]

Erdem uçuşu şöyle anlatmıştır: "Yaklaşık iki dakika sonra ana roket kapanıyor ve müthiş bir sessizlik oluyor." Kapsülün içinde süzüldüğünü ve takla attığını söyleyen Erdem, dönüşü ise "Yer çekiminin gücünü hissetmek güven vericiydi, dönüşte dünya bizi kucaklıyor gibi hissettik" sözleriyle anlatmıştır.[20] Forbes Türkiye'ye verdiği röportajda iniş ve çıkış sırasında hiç korkmadığını, eğitimler sayesinde her şeye hâkim olduklarını söylemiştir.[6]

NS-34, Blue Origin'in iki aydan biraz uzun bir sürede gerçekleştirdiği üçüncü insanlı New Shepard uçuşuydu.[30] Görevle birlikte New Shepard'ın uzaya taşıdığı kişi sayısı, ikişer kez uçan beş kişi dahil 75'e ulaştı.[1] Uçuşta ayrıca Blue Origin'in vakfı Club for the Future'ın programı kapsamında 1.500'den fazla dijital ve 16.000 basılı kartpostal uzaya taşındı.[29]

Uzaya götürdükleri

Erdem'in kişisel eşyalar için yaklaşık 3,5 kilogramlık bir hakkı vardı. Uçuşta Türk bayraklarının yanı sıra Türkiye'de şampiyon olmuş futbol kulüplerinden Galatasaray, Fenerbahçe, Trabzonspor, Bursaspor, Beşiktaş ve Başakşehir'in bayraklarını uzaya götürdü.[31] Ağırlıksız ortamda Türk bayrağını dalgalandırmanın kendisi için büyük bir gurur olduğunu söyleyen Erdem, Sırbistanlı eşinin isteği üzerine Sırbistan bayrağını da yanında taşıdı.[20] Sırp basını, bu bayrağın Sırbistan bayrağının uzaya çıktığı ilk örnek olduğunu duyurdu.[5]

Uzay sınırı ve tanınma

NS-34'ün ulaştığı yükseklik, Uluslararası Havacılık Federasyonu'nun (FAI) uzayın başlangıcı olarak kullandığı 100 kilometrelik Kármán çizgisinin üzerindedir.[32][29] ABD Federal Havacılık İdaresi (FAA), 2022'den itibaren ticari astronot kanadı vermeyi bırakmış; bunun yerine FAA lisanslı ya da izinli bir fırlatmada yeryüzünden 50 kara mili (yaklaşık 80 kilometre) yüksekliğe ulaşan kişileri internet sitesindeki listede tanımaya başlamıştır.[33] Erdem bu listede NS-34 (HF-14) göreviyle, 3 Ağustos 2025 tarihiyle yer almaktadır.[34]

Türkiye'deki yankılar

Anadolu Ajansı, Erdem'i "uzaya çıkan ilk Türk iş insanı" ve "Blue Origin ile uçan ilk Türk vatandaşı" olarak tanıttı; "ilk Türk astronotları" ifadesini Gezeravcı ve Atasever için kullanarak Erdem'den "üçüncü uzay yolcusu" diye söz etti.[2][4] Astrofizikçi Dr. Umut Yıldız, Anadolu Ajansı'na yaptığı değerlendirmede Erdem'den "ilk ticari astronotumuz" diye söz etti;[4] haber.aero ise Erdem'i "kendi imkânlarıyla uzaya çıkan ilk Türk vatandaşı" olarak nitelendirdi.[38] Erdem kendisini Türkiye'den uzaya giden üçüncü astronot olarak tanımlamış; Gezeravcı ile Atasever'in görevlerinin kararında olumlu etkisi olduğunu, Gezeravcı'nın fırlatmasını izlemeye geldiğini söylemiştir.[31]

Türkiye Uzay Ajansı, Millî Uzay Programı kapsamında uzaya gönderilen Gezeravcı'yı Türkiye'nin ilk, Atasever'i ikinci astronotu olarak tanımlamaktadır.[36][39] Erdem'in anlattığına göre Sanayi ve Teknoloji Bakanı Mehmet Fatih Kacır, kendisiyle yaptığı telefon görüşmesinde fırlatmanın başarılı geçmesinden duyduğu memnuniyeti dile getirdi.[20] Uçuş öncesinde Anadolu Ajansı'na konuşan Space Agenda Direktörü Halit Mirahmetoğlu, yolculuğun Millî Uzay Programı'nın yarattığı uzay farkındalığının halka yayılmasının bir göstergesi olduğunu söyledi.[4]

Uçuş Sırbistan'da da ilgi gördü. ABD'deki Sırbistan Büyükelçisi Dragan Šutanovac, uçuştan önce Erdem ve eşini büyükelçilikte kabul etmişti.[5] Sırp basını, Erdem'in uçuşa ve yanında götürdüğü eşyalara (Sırbistan bayrağı dahil) ilişkin bir sertifika aldığını bildirdi.[7]

Türkiye'den uzaya gidenler

Erdem'in uçuşu, Türk vatandaşlarının katıldığı üçüncü uzay uçuşudur.[2][4] Gezeravcı'nın uçuşu Uluslararası Uzay İstasyonu'na giden bir yörünge uçuşu, Atasever ile Erdem'in uçuşları ise yörünge altı uçuşlardır. Atasever'in ulaştığı yükseklik Kármán çizgisinin altında, Erdem'inki ise üzerindedir.[37][3]

Uçuştan sonra

Erdem, 8 Kasım 2025'te Bursa'daki GUHEM'de öğrencilerle buluşarak uzay deneyimini anlattı. Merkezin girişindeki "Efsaneler Duvarı"na kendi fotoğrafını imzalayan Erdem, ASE kongresinin kendisi için bir milat olduğunu söyledi; uzaya götürdüğü Bursaspor bayrağını, bir Türk bayrağını ve uçuş armasını sergilenmek üzere GUHEM'e bağışladı.[22][31] 25 Kasım 2025'te İstanbul Teknik Üniversitesi Uçak ve Uzay Bilimleri Fakültesi'nde bir söyleşiye katıldı.[40]

Blue Origin'in tanıtımına göre Erdem, bir gün Uluslararası Uzay İstasyonu'na ve daha ötesine gitmeyi hayal etmektedir.[1] Uçuşun ardından yatırımlarını ilerleyen dönemde uzay alanına kaydırabileceğini, uzay istasyonlarının kurulmasına yönelik yatırımların bir parçası olabileceklerini ve bireysel olarak uzaya gitmek isteyenlere kendi süreci hakkında bilgi verebileceğini söyledi.[20] Ekim 2026'da Antalya'da düzenlenen 77. Uluslararası Uzay Kongresi kapsamında astronotlarla birlikte etkinliklere katıldı.[41]

Blue Origin, 30 Ocak 2026'da New Shepard uçuşlarına en az iki yıl ara vereceğini ve kaynaklarını insanlı Ay kabiliyetlerinin geliştirilmesine aktaracağını açıkladı. New Shepard bu tarihe kadar 38 uçuş yapmış ve Kármán çizgisinin üzerine 98 kez insan taşımıştı.[42]

Dış Bağlantılar

• New Shepard Mission NS-34 — Blue Origin (İngilizce)

• Commercial Human Space Flight Recognition — FAA (İngilizce)

• Uzaya Çıkacak İlk Türk İş İnsanı — Erdem Holding