Uluslararası Uzay İstasyonu (UUİ; İngilizce: International Space Station, ISS), alçak Dünya yörüngesinde bulunan ve NASA, Roskosmos, Avrupa Uzay Ajansı (ESA), Japonya Havacılık ve Uzay Araştırma Ajansı (JAXA) ile Kanada Uzay Ajansı'nın (CSA) ortaklığıyla işletilen modüler uzay istasyonudur. Ortaklıkta 15 ülke yer almaktadır.[1]

İstasyonun ilk modülü Zarya 20 Kasım 1998'de fırlatıldı; istasyonda 2 Kasım 2000'den bu yana kesintisiz olarak insan bulunmaktadır.[2][3] Yaklaşık 400 kilometre yükseklikte, saniyede yaklaşık 8 kilometre hızla dolanan istasyon, Dünya'nın çevresini yaklaşık 90 dakikada bir, günde 16 kez tamamlar.[1]

İstasyonu Ekim 2026 itibarıyla 26 ülkeden 298 kişi ziyaret etmiştir.[4] Türkiye'nin ilk astronotu Alper Gezeravcı, Ocak-Şubat 2024'te Axiom Mission 3 göreviyle istasyonda bulundu.[5] İstasyonun 2030'da emekliye ayrılması ve ardından yörüngeden çıkarılması planlanmaktadır.[6]

Tarihçe

Ortaklık anlaşması

İstasyonun hukuki çerçevesini oluşturan Hükûmetlerarası Anlaşma, 29 Ocak 1998'de 15 ülkenin hükûmetleri tarafından imzalandı. Anlaşmanın yanı sıra NASA ile ESA, CSA, Roskosmos ve JAXA arasında dört ayrı mutabakat zaptı imzalandı. Bu düzenlemelere göre ESA, istasyonun kullanım hakları ve ekip zamanının yüzde 8,3'üne sahiptir.[7]

Montaj

Rusya'da üretilen ve ABD tarafından finanse edilen Zarya modülü 20 Kasım 1998'de bir Proton roketiyle fırlatıldı. ABD'nin Unity bağlantı modülü 4 Aralık 1998'de Endeavour uzay mekiğiyle fırlatıldı ve 6 Aralık'ta Zarya'ya bağlandı. Rusya'nın yaşam modülü Zvezda ise Temmuz 2000'de istasyona eklendi.[2]

İlk ekip olan Expedition 1, 2 Kasım 2000'de istasyona yerleşti.[3] Montaj, uzay mekikleri ile Rus roketleri tarafından taşınan modüllerle sonraki yıllarda sürdü; istasyona en son Rusya'nın Nauka laboratuvar modülü (2021) ve Prichal bağlantı modülü (2021) eklendi.[2]

Kafes yapının son parçası olan S6 bölümü Mart 2009'da yerine takıldı. Sonraki yıllarda istasyona 2016'da şişirilebilir deneysel BEAM modülü, 2020'de ticari Bishop hava kilidi eklendi; 2021-2023 arasında ise eski güneş panellerinin üzerine yeni nesil açılır güneş panelleri (iROSA) yerleştirildi.[2]

Yapısı

İstasyon, basınçlı modüllerden, bu modüllerin bağlı olduğu kafes yapıdan ve güneş panellerinden oluşur. Kanada'nın katkısı olan Canadarm2 robot kolu, istasyonun dışında montaj ve bakım işlerinde ve gelen kargo araçlarının yakalanmasında kullanılır.[2][8]

Tablodaki değerler NASA'nın verilerine dayanmaktadır.[1]

Ekipler ve ziyaretçiler

İstasyondaki ekipler genellikle altı ay süren "sefer" (Expedition) dönemleri hâlinde görev yapar. Ekipler Rusya'nın Soyuz araçlarıyla ve SpaceX'in Crew Dragon araçlarıyla taşınmaktadır.[9][10] 2012'den bu yana ticari kargo araçları da istasyona ikmal yapmaktadır.[8]

Ekim 2026 başında istasyonda Roskosmos kozmonotu Pyotr Dubrov komutasındaki Expedition 75 kapsamında 11 kişi bulunmaktadır; 1 Ekim 2026'da gelen Crew-13 ekibiyle görev değişimini tamamlayan Crew-12 ekibinin 7 Ekim'den önce olmamak üzere Dünya'ya dönmesi planlanmaktadır.[9][11]

NASA'nın verilerine göre istasyonu 26 ülkeden 298 kişi ziyaret etmiştir; bunların 174'ü ABD'den, 66'sı Rusya'dan, 11'i Japonya'dan, 10'u Kanada'dan, 6'sı İtalya'dan, 5'i Fransa'dan ve 4'ü Almanya'dandır. Türkiye'den istasyona giden tek kişi Alper Gezeravcı'dır.[4]

Önemli olaylar

Rus Zvezda modülünün geçiş tünelinde 2019'dan bu yana küçük çatlaklardan kaynaklanan hava sızıntısı bulunmaktadır. Haziran 2026'nın ilk haftasında sızıntı hızının artması üzerine 5 Haziran'da ekip, Roskosmos'un planladığı bir onarım çalışması sırasında önlem olarak Dragon kapsülüne geçti; onarımın ertelenmesiyle istasyondaki olağan çalışmalara aynı sabah dönüldü.[12]

Ocak 2026'da Crew-11 ekibi, ekip üyelerinden birinin sağlık sorunu nedeniyle görevini planlanandan yaklaşık bir ay önce tamamlayarak Dünya'ya döndü; bu, istasyon tarihindeki ilk tıbbi tahliye oldu.[13]

Türkiye ve istasyon

Türkiye'nin ilk astronotu Alper Gezeravcı'yı taşıyan Axiom Mission 3, 18 Ocak 2024'te fırlatıldı ve 20 Ocak'ta istasyonun Harmony modülüne kenetlendi. Gezeravcı'nın da aralarında bulunduğu dört kişilik ekip, istasyonda yaklaşık 18 gün kaldı; kapsül 9 Şubat 2024'te Florida açıklarında denize indi.[5][14]

Gezeravcı, istasyonda Türk üniversiteleri ve araştırma kurumlarının hazırladığı 13 deneyi gerçekleştirdi.[15] TÜBİTAK UZAY'ın mikro yerçekiminde kurşunsuz lehimlemeyi inceleyen MİYOKA deneyinin ikinci aşamasına ait deney donanımı ise Mayıs 2026'da bir kargo aracıyla istasyona gönderildi.[16]

Geleceği

NASA, istasyonun 2030'da faaliyetlerini tamamlamasının ardından güvenli bir şekilde yörüngeden çıkarılması için Haziran 2024'te SpaceX'i seçti. Toplam değeri 843 milyon dolara kadar çıkabilen sözleşme kapsamında geliştirilecek ABD Yörüngeden Çıkarma Aracı'nın (US Deorbit Vehicle) sahibi ve işleticisi NASA olacaktır.[6]

Daha önce istasyondaki faaliyetlerini yalnızca 2028'e kadar sürdürmeyi taahhüt eden Rusya, Temmuz 2026'da istasyonun 2030'a kadar desteklenmesi ve ekip koltuklarının karşılıklı kullanımının sürdürülmesi konusunda NASA ile uzlaştı.[17] Rusya, kendi Rus Yörünge İstasyonu'nun (ROS) ilk modülünü 2028'de fırlatmayı ve istasyonu 2034'e kadar tamamlamayı planlamaktadır.[18]

NASA, istasyonun yerini alacak ticari uzay istasyonlarının desteklenmesi için yürüttüğü programın ikinci aşamasına ilişkin taslak çağrıyı Temmuz 2026'da yayımladı.[19] Bu alanda çalışan şirketler arasında Axiom Space (Axiom İstasyonu), Blue Origin, Voyager ve Vast bulunmaktadır; Vast'in Haven-1 istasyonunun fırlatılması 2027'ye ertelendi.[19][20]

Dış Bağlantılar

• NASA — Uluslararası Uzay İstasyonu (İngilizce)

• ESA — Uluslararası Uzay İstasyonu (İngilizce)