ESA, ISS Sonrası İçin Antalya'da Vast ile Mutabakat Zaptı İmzaladı

Avrupa Uzay Ajansı (ESA), 77. Uluslararası Astronotik Kongresi'nin (IAC 2026) Antalya'daki ilk gününde ABD'li uzay istasyonu şirketi Vast ile yeni bir mutabakat zaptı imzaladı. Zapt, Uluslararası Uzay İstasyonu (ISS) sonrasında Avrupa'nın alçak Dünya yörüngesine erişimini sürdürme hazırlıklarının bir parçası.

Zaptı 5 Ekim'de ESA adına İnsanlı ve Robotik Keşif Direktörü Daniel Neuenschwander, Vast adına ise CEO Max Haot imzaladı. Belge, iki tarafın Haziran 2024'te ILA Berlin fuarında imzaladığı zaptın yerini alıyor ve iş birliğini insanlı uzay uçuşu, bilim, teknoloji ve ticarileştirme alanlarına genişletiyor. Başlangıçta üç yıl geçerli olacak zapt, ortak bir fizibilite çalışmasıyla başlıyor. Bu çalışmanın, olası bağlayıcı anlaşmalar için bir yol haritası ve tahmini bir takvim ortaya koyması amaçlanıyor.

Haven istasyonlarında Avrupa'ya yer

Mutabakat, Vast'in geliştirdiği Haven istasyonunda gelecekteki astronot görevlerini, ESA'nın olası donanım ya da altyapı katkılarını ve ajansın Haven istasyonlarını kullanımını kapsayan bir çerçeve çiziyor. Bu kullanım; ortak araştırma kampanyalarını, bilime ayrılmış alanları, istasyona yük gönderme ve geri getirme kapasitesini ve görevler arası süreklilik için mürettebat zamanını içerebilir. Taraflar ayrıca, ileride geliştirilebilecek Avrupa kargo ve mürettebat araçlarının Haven'a hizmet verebilmesi için bilgi paylaşacak.

Zapt aşamalı bir yaklaşım öngörüyor. Kısa vadede odakta, 2027'de mürettebatlı operasyonlara başlaması hedeflenen Haven-1 ile NASA'nın ISS'e yönelik altıncı özel astronot görevi Vast-PAM-1 var. Dört kişilik Vast-PAM-1 mürettebatından şu ana dek üç isim açıklandı: Fransa adına Thomas Pesquet, Çekya adına Aleš Svoboda ve Yunanistan adına Adrianos Golemis. Fransa ile yapılan aynı anlaşma kapsamında Arnaud Prost da bir Haven-1 görevi için teyit edildi. Uzun vadede ise ESA ve üye devletlerin kararlarına bağlı olarak Avrupa'nın gelecekteki Haven istasyonlarına katkısının ve Avrupa taşıma ve fırlatma hizmetlerinin olası kullanımının incelenmesi planlanıyor.

Haot, "Bu mutabakat, söz konusu görevlerin ötesine, ISS sonrası döneme bakıyor" dedi. Neuenschwander ise şu değerlendirmeyi yaptı:

"Avrupa'nın alçak Dünya yörüngesindeki geleceğini güvenceye almak için ileriyi görmeli ve ISS'teki büyük iş birliği sona erdiğinde hazır olmamızı sağlamalıyız. Bu doğrultuda, mikro yer çekimi ortamında bilim ve teknoloji gösterimleri yapma yönündeki ortak kabiliyetimizi gelecekte de sürdürebilmek için çeşitli seçenekleri inceliyoruz."

Kararlar Aralık'ta Roma'da

ESA, ISS sonrası için tek bir seçeneğe bağlı kalmıyor; ajans Eylül'de Paris'teki Uluslararası Uzay Zirvesi sırasında Axiom Space ile bir mutabakat zaptı, Starlab ile de bir niyet mektubu imzalamıştı. NASA'nın mevcut planına göre ISS'in operasyonel ömrünün 2030'da sona ermesi ve istasyonun ardından kontrollü biçimde yörüngeden çıkarılması öngörülüyor.

ESA Genel Direktörü Josef Aschbacher, kongrenin ilk günündeki ajans başkanları oturumunda, ajansın Aralık'taki Roma toplantısı için insanlı ve robotik keşifte Avrupa'nın özerkliğini ve kabiliyetlerini güçlendirecek kararları hazırlama konusunda net bir yetkiye sahip olduğunu söyledi. İncelenen sorulardan biri, Avrupa'nın astronot taşıyabilecek kendi kabiliyetini geliştirip geliştirmemesi. Aschbacher amacı şöyle özetledi: "Kendimizi yalıtmak için değil, tam tersine; hâlihazırda birlikte çalıştığımız ve iş birliğimizi yoğunlaştırmak istediğimiz pek çok ülkenin çok güçlü bir ortağı olmak için."

15 Aralık'ta Roma'da yapılacak Ara Bakanlar Toplantısı'nın (IMM26) gündeminde; ISS sonrasında Avrupa'nın alçak yörüngeye erişimini ve oradaki varlığını güvenceye almak, Ay'da ve Ay çevresindeki varlığını güçlendirmek, alçak yörünge ile Ay'ı Mars yolunda basamak olarak kullanmak öne çıkıyor. Kongrenin üçüncü günündeki "Avrupa'nın keşif hedefi" oturumunda Aschbacher, ESA'nın maliyetleri, takvimleri ve bakanlara sunulabilecek olası senaryoları değerlendirdiğini anlattı; toplantı için de "Bu an tarihi olabilir" dedi.

ESA aynı gün, uyduların astronomik gözlemlere etkisini azaltmak amacıyla Uluslararası Astronomi Birliği'nin Karanlık ve Sessiz Gökyüzünü Koruma Merkezi (IAU CPS) ile de iş birliği belgesi imzaladı.

Vast ile imzalanan zapt şimdilik bir çerçeve niteliğinde. Avrupa'nın ISS sonrasını da kapsayan keşif yol haritasının ise Roma'daki bakanlar toplantısında belirlenmesi bekleniyor.

Kapak görseli: ESA-Ariane Moret