Virgin Galactic, bir taşıyıcı uçaktan havada bırakılan roket motorlu uzay uçaklarıyla yörünge altı turistik ve araştırma uçuşları düzenleyen ABD'li uzay şirketidir. Şirket, 2004'te Richard Branson'ın Virgin Group'u tarafından kuruldu. Merkezi Kaliforniya'nın Tustin kentinde olup ticari uçuşlarını New Mexico'daki Spaceport America'dan gerçekleştirmektedir.[1]

Şirketin VSS Unity uzay uçağı 2023-2024 arasında yedi ticari uçuş yaptı; 2025 sonuna kadar şirketle uçan ücretli astronot sayısı 23'e ulaştı.[1] Türkiye'nin ikinci astronotu Tuva Cihangir Atasever, 8 Haziran 2024'te bu uçuşların sonuncusu olan Galactic 07'de yer aldı.[2]

Virgin Galactic, Unity'nin emekliye ayrılmasının ardından altı yolcu taşıyabilecek yeni nesil uzay gemileri üzerinde çalışmaktadır. Şirketin Ağustos 2026'daki açıklamasına göre yeni gemilerle ilk ticari uçuşun Şubat 2027'de yapılması planlanmaktadır.[3]

Kuruluş ve SpaceShipTwo programı

Virgin Galactic, Scaled Composites şirketinin geliştirdiği SpaceShipOne'ın 2004'te özel sermayeyle geliştirilen bir aracın da uzaya ulaşabileceğini göstermesinin ardından aynı yıl kuruldu.[1] Şirketin sistemi, SpaceShipOne'ın tasarımını büyüten iki araçtan oluşur: WhiteKnightTwo sınıfı taşıyıcı uçak VMS Eve, SpaceShipTwo sınıfı uzay uçağını yüksek irtifaya taşıyarak bırakır; ardından uzay uçağı kendi roket motorunu ateşleyerek uzaya tırmanır ve pistine süzülerek iner.[1][4]

VSS Enterprise kazası

SpaceShipTwo sınıfının ilk aracı VSS Enterprise, 31 Ekim 2014'te Kaliforniya'nın Mojave Çölü üzerindeki motorlu bir test uçuşunda havada parçalandı. Kazada yardımcı pilot Michael Alsbury hayatını kaybetti, pilot Peter Siebold ağır yaralandı.[5]

ABD Ulusal Ulaştırma Güvenliği Kurulu'nun (NTSB) Temmuz 2015'te açıkladığı rapora göre yardımcı pilot, atmosfere dönüşte kullanılan ve "tüy" (feather) adı verilen kuyruk sisteminin kilidini Mach 1,4 yerine Mach 0,8 hızda açmış; aerodinamik yükler sistemin komut verilmeden açılmasına ve aracın parçalanmasına yol açmıştı. Kurul, kazanın olası nedeni olarak aracı geliştiren Scaled Composites'in tek bir insan hatasının felakete yol açabileceği olasılığını hesaba katmamasını gösterdi.[5]

VSS Unity

Enterprise'ın yerini alan VSS Unity, 2016'da tanıtıldı ve Aralık 2018'de Mojave'den yaptığı test uçuşunda ilk kez ABD tanımına göre uzaya ulaştı.[4] Araç Şubat 2020'de Mojave'den Spaceport America'ya taşındı.[6]

Unity'nin 11 Temmuz 2021'deki 22. uçuşu, kabininde dört kişilik tam bir ekiple yaptığı ilk uçuştu; bu ekipte şirketin kurucusu Richard Branson da bulunuyordu.[4] ABD Federal Havacılık İdaresi (FAA), Eylül 2021'de aracın bu uçuşun inişi sırasında kendisine ayrılan hava sahasının dışına çıktığını ve bunun bildirilmediğini gerekçe göstererek uçuşları durdurdu. FAA, şirketin hava sahası hesaplamalarında ve anlık bildirim süreçlerinde değişiklik yapmasının ardından 29 Eylül 2021'de soruşturmayı kapattı.[7][8]

Unity'nin uçuşlarında ulaşılan irtifa (örneğin Galactic 07'de yaklaşık 87,5 kilometre), ABD'nin astronot tanımında kullanılan 50 millik (yaklaşık 80 kilometre) sınırın üzerinde, uluslararası kabul gören 100 kilometrelik Kármán çizgisi'nin ise altındadır.[9][2]

Ticari uçuşlar

Mayıs 2023'teki son değerlendirme uçuşunun ardından şirket, Haziran 2023'te ticari hizmete başladı. İlk ticari uçuş Galactic 01, İtalyan Hava Kuvvetleri ve İtalya Ulusal Araştırma Konseyi için düzenlenen bir araştırma göreviydi. Unity, Haziran 2024'teki Galactic 07'den sonra yeni nesil gemilere odaklanılması için uzay uçuşlarından çekildi.[4][1]

Unity, 2026'da yeni gemilerin test programı öncesinde pilot ve operasyon eğitimi amacıyla süzülüş uçuşlarına yeniden başladı.[10]

Türkiye ile bağlantısı

Galactic 07 uçuşu, Türkiye'nin Axiom Space ile yaptığı insanlı uzay uçuşu anlaşmasının bir parçası olarak düzenlendi. Alper Gezeravcı'nın Axiom Mission 3 görevinde yedek astronot olan Atasever, bu uçuşta Türk araştırmacıların hazırladığı deneyleri yürüttü.[11][12] Türkiye Uzay Ajansı, Atasever'i Türkiye'nin ikinci astronotu olarak tanımlamaktadır.[12]

Spaceport America

Spaceport America, New Mexico eyaletine bağlı New Mexico Uzay Limanı İdaresi'nin sahibi olduğu ve işlettiği ticari uzay limanıdır. Kendisini ticari amaçla sıfırdan inşa edilmiş ilk uzay limanı olarak tanımlayan tesis yaklaşık 73 kilometrekarelik (18 bin akre) bir alana yayılır ve 3.658 metre uzunluğunda bir piste sahiptir. Virgin Galactic, limanın ana kiracısıdır.[13]

Virgin Galactic, limandaki "Gateway to Space" adlı terminal ve hangar binasını münhasıran kullanmaktadır. Şirketin yeni nesil uzay gemileri ise Arizona'nın Mesa kentinde Temmuz 2024'te tamamlanan montaj tesisinde üretilmektedir.[1]

Yeni nesil uzay gemileri

Şirketin "Delta" sınıfı olarak da anılan yeni uzay gemileri, Unity'ye göre yüzde 50 daha fazla, yani altı yolcu taşıyacak ve haftada iki uçuş yapabilecek şekilde tasarlanmaktadır. Gemiler de VMS Eve tarafından taşınacaktır.[1][14]

Şirket Ağustos 2026'da, aviyonik ve sistem kurulumlarının tamamlanması için ilk ticari uçuşu 2026'nın son çeyreğinden Şubat 2027'ye ertelediğini açıkladı. Takvime göre ilk geminin taşıyıcı uçağa bağlı test uçuşları Ekim 2026'da başlayacak, ikinci gemi Mart 2027'de filoya katılacaktır.[3][14]

Şirket yapısı ve mali durum

Virgin Galactic, Ekim 2019'da Social Capital Hedosophia adlı özel amaçlı satın alma şirketiyle birleşerek halka açıldı ve 28 Ekim 2019'da New York Borsası'nda SPCE koduyla işlem görmeye başladı. Şirket, böylece halka açık ilk ticari insanlı uzay uçuşu şirketi oldu.[15][16] Borsa kotasyonunun korunması amacıyla Haziran 2024'te hisseler 20'ye 1 oranında birleştirildi.[17] Michael Colglazier 2020'den bu yana şirketin genel müdürüdür.[1]

Uçuş biletlerinin fiyatı, Branson'ın uçuşunun ardından Ağustos 2021'de 450 bin dolar, 2023'te 600 bin dolar olarak belirlendi.[1] Şirket 2026 baharında 750 bin dolar fiyatla yeniden bilet satışına başladı.[18] 2025 sonunda uçuş sırası bekleyen yaklaşık 675 kişi bulunuyordu.[1]

Şirket 2025'te 1,5 milyon dolar gelire karşılık 278,9 milyon dolar net zarar açıkladı. 2025 yıllık raporunda yönetim, şirketin faaliyetlerini sürdürebilme yeteneği konusunda "önemli şüphe" bulunduğunu belirtti.[1] Şirket, 2027 içinde çeyreklik bazda pozitif nakit akışına ulaşmayı hedeflediğini açıklamaktadır.[3]

Dış Bağlantılar

• Virgin Galactic Resmî Web Sitesi (İngilizce)

• Spaceport America Resmî Web Sitesi (İngilizce)